Hepatology.gr

Tue,12Dec2017

Οι Ιώσεις του Φθινοπώρου

Με τον ερχομό του φθινοπώρου είναι ανάγκη να σκεφτούμε και το φυσικό ερχομό των λοιμώξεων του αναπνευστικού, που ευνοούνται από τη μεταβολή των καιρικών συνθηκών και της καθημερινότητας με την αύξηση του συγχρωτισμού.
Το σύνδρομο του κοινού κρυολογήματος είναι η συνηθέστερη σύντομη νόσος σχεδόν σε όλες τις σύγχρονες κοινωνίες. Συνοδεύεται από «επιδημία» απουσιών από την εργασία και τα σχολεία και από μεγάλη αύξηση της προσέλευσης στα εξωτερικά ιατρεία και τους οικογενειακούς ιατρούς.

Αντιπροσωπεύει έτσι ένα σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό κόστος.
Προκαλείται από ένα μεγάλο αριθμό ιών, συνηθέστερα εκπροσώπους της οικογένειας των ρινοϊών (με περισσότερα από 100 στελέχη), αλλά και από τους κοροναϊούς, τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό, τους ιούς της γρίπης και της παραϊνφλουένζας και τους αδενοϊούς. Ο χρόνος επώασης είναι από 24-72 ώρες. Τα συμπτώματα είναι η ρινική συμφόρηση, η καταρροή, το φτέρνισμα, ο βήχας και ενδεχομένως στην πορεία της νόσου ο πυρετός και διαρκούν 3-7 ημέρες (στο 25% μέχρι 2 εβδομάδες). Οι επιπλοκές είναι συνηθισμένες, οφειλόμενες κατά ένα μέρος στη φυσική ανοσοκαταστολή που προκαλούν οι ιοί αυτοί και είναι η παραρρινοκολπίτιδα, η φαρυγγίτιδα, μέση ωτίτιδα, η βρογχίτιδα, η πνευμονία και σπανιότερα η περικαρδίτιδα. Αφορούν περισσότερο άτομα με προδιάθεση όπως οι καπνιστές, οι πάσχοντες από άσθμα, από διαβήτη, από χρόνια νεφρική ανεπάρκεια ή οι ευρισκόμενοι σε ανοσοκατασταλτική αγωγή όπως η χρόνια λήψη κορτιζόνης.
Δεν είναι «γρίπη» όλες οι λοιμώξεις του αναπνευστικού ή όλες οι λοιμώξεις που εκδηλώνονται με «γριπώδη συνδρομή». Η γρίπη εμφανίζεται αργότερα προς τους χειμερινούς μήνες, με οξεία εκδήλωση πυρετού, με φρίκια (ή ρίγος), κακουχία, πονόλαιμο, βήχα, πονοκέφαλο, μυαλγίες. Η εισβολή και η πορεία της νόσου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως πιο οξεία και έντονη.
Ο τρόπος μετάδοσης των ιώσεων αυτών είναι η άμεση επαφή μέσω πχ της χειραψίας, καθώς ο ιοί παραμένουν ζωντανοί σε εκκρίσεις στο δέρμα ή σε επιφάνειες όπως ενός πάγκου, σε πόμολα ή ακουστικά τηλεφώνου για δύο τουλάχιστον ώρες και είναι δυνατό να μεταδοθούν σε επαφή με τους βλεννογόνους των ματιών, της μύτης ή του στόματος. Είναι επίσης δυνατό να μεταδοθούν μέσω σταγονιδίων, καθώς απλώς ο ασθενής αναπνέει, βήχει ή φταρνίζεται, δίνοντας τη δυνατότητα τα σταγονίδια να φτάσουν στα μάτια, τη μύτη η το στόμα άλλου ατόμου, αλλά το φιλί δεν μεταδίδει εξίσου τους ιούς αυτούς καθώς δεν εντοπίζονται στο σάλιο.
Έχει επομένως μεγάλη σημασία κατά το στενό συγχρωτισμό (γραφεία, σχολεία, μέσα μαζικής μεταφοράς), η κάλυψη του στόματος και της μύτης κατά το βήχα ή το φτάρνισμα με χαρτομάντηλα μιας χρήσης που απορρίπτονται άμεσα σε προβλεπόμενα δοχεία και η σωστή ατομική υγιεινή (σχολαστικό πλύσιμο των χεριών ιδίως κατά την προετοιμασία του ή πριν το γεύμα, πετσέτες ατομικής ή μιας χρήσης). Η χρήση αλκοολούχων ή μη αντισηπτικών των χεριών προσφέρει σημαντικά.
Ο εμβολιασμός έναντι της γρίπης δεν προφυλάσσει έναντι του συνήθους κρυολογήματος, ενώ είναι δυνατό να συμβούν περισσότερα από 2-3 επεισόδια (παιδιά 6-7) από το φθινόπωρο ως την άνοιξη. Παρά την παραδοσιακή αντίληψη, οι ιοί αυτοί δεν σχετίζονται με την έκθεση σε ψυχρό εξωτερικό περιβάλλον ή ρεύματα αέρα.
Η θεραπεία είναι κατά κύριο λόγο ανακουφιστική με χρήση τοπικών αποσυμφορητικών, αντιισταμινικών, αναλγητικών-αντιπυρετικών και αντιβηχικών φαρμάκων. Τα διαθέσιμα σκευάσματα μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες όπως η υπνηλία, η αρρυθμιολογική δράση ή αιμορραγική διάθεση, γι' αυτό συνιστάται πάντα η αναζήτηση ιατρικής συμβουλής και η προτίμηση τοπικής αντί για συστηματική αγωγή. Η χρήση αντιβιοτικών δεν έχει θέση χωρίς προηγούμενη ιατρική εξέταση. Απλά μέσα όπως η σωστή θερμοκρασία και υγρασία του χώρου συμβάλλουν ιδιαίτερα στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και την αποφυγή των επιπλοκών. Δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς η ωφέλεια από τη λήψη βιταμινούχων βοηθημάτων.
Οι ασθενείς με χρόνια ηπατοπάθεια και κίρρωση ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου για πολλά λοιμώδη νοσήματα. Ειδικά ως προς τους ιούς που προκαλούν το σύνδρομο του κοινού κρυολογήματος, οφείλει να λεχθεί ότι, αν και όχι τόσο γνωστό, κάποιοι από αυτούς είναι δυνατό σπανιότερα, να προκαλέσουν ηπατική βλάβη με τη μορφή ηπατίτιδας (αδενοϊοί, ιοί coxsakie και echo, γρίπη), είτε σε υγιές ήπαρ, είτε σε ασθενείς με προχωρημένη ηπατοπάθεια και κίρρωση.
Συνήθως είναι αυτοπεριοριζόμενες λοιμώξεις και η εξέλιξή τους ως προς το ήπαρ εξαρτάται από την ανοσολογική κατάσταση και τη φάση της χρονιότητας του βασικού τους νοσήματος. Σε ασθενείς με μη αντιρροπούμενη κίρρωση (δηλαδή προχωρημένη νόσο) ο κανόνας είναι ότι οποιαδήποτε λοίμωξη είναι ικανή να θέσει σε δοκιμασία τις ηπατικές εφεδρείες, βάζοντας σε κίνδυνο τον ασθενή.
Οι ασθενείς αυτοί οφείλουν να είναι περισσότερο προσεκτικοί στη χρήση φαρμάκων, καθώς αρκετές από τις θεωρούμενες ασφαλείς θεραπείες που διακινούνται χωρίς ιατρική συνταγή για την αντιμετώπιση του κρυολογήματος, σ' αυτούς τους ασθενείς μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα. Η χρήση ασπιρίνης και μη στερινοειδών αναλγητικών φαρμάκων όπως πχ η ιβουπροφαίνη, μεγάλων δόσεων παρακεταμόλης (περισσότερο από 2gr Depon/Panadol) και τα αντιισταμινικά, μπορούν να επιδεινώσουν ραγδαία την αιμορραγική διάθεση, τη νεφρική λειτουργία και το επίπεδο συνείδησης των κιρρωτικών. Ο εμβολιασμός μεταξύ άλλων και έναντι του ιού της γρίπης είναι ασφαλής και απαραίτητος.

Δημήτριος Α. Κουντουράς
Παθολόγος-Ηπατολόγος