Λιπώδης διήθηση του ήπατος: Μια ασθένεια της εποχής μας
Δημήτρης Κουντουράς
Το λίπος στο συκώτι παράγεται φυσιολογικά και συνεχώς, από τα τελικά συστατικά των τροφών μετά την πέψη, δηλαδή τα σάκχαρα, τα αμινοξέα και τα διάφορα λιπαρά οξέα, και συσσωρεύεται μέσα στα ηπατικά κύτταρα, μέχρι να μεταφερθεί στους ιστούς για να καεί ή να αποθηκευτεί στο λιπώδη ιστό. Μέρος αυτής της παραγωγής οφείλεται στη λιπογένεση του λιπώδους ιστού, που έχει ποικίλλουσα χωρητικότητα λίπους. Όταν περισσεύουν θερμίδες (πολύ φαγητό) ή λείπουν θερμίδες (πείνα), αυξάνεται η ηπατική παραγωγή λίπους.
Ως λιπώδης διήθηση του ήπατος χαρακτηρίζεται η υπερβολική συσσώρευση λίπους στο ήπαρ και ορίζεται από την παρουσία στεάτωσης σε >5% των ηπατοκυττάρων (με βιοψία, MRI ή υπερηχογράφημα). Αφορά ένα αυξανόμενο μερίδιο του πληθυσμού παγκοσμίως, άνω του 30%, περισσότερες οι γυναίκες, με διακριτή γονιδιακή επιβάρυνση. Από αυτούς, ένα ποσοστό 7 έως και 60% εμφανίζει φλεγμονή, που είναι δύσκολο να διακριθεί από την ηπατίτιδα που προκαλείται από το αλκοόλ.
Μπορεί να συνοδεύει άλλα ηπατικά και καρδιαγγειακά νοσήματα, αλλά και νοσήματα που έχουν σχέση με την παχυσαρκία και όσα την προκαλούν, το σακχαρώδη διαβήτη και την αντίσταση στην ινσουλίνη (αυξημένη έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας για ίδιες ποσότητες γλυκόζης, με αποτέλεσμα παραγωγή λίπους). Αυτή αποτελεί κεντρική διαταραχή στο αποκαλούμενο Μεταβολικό Σύνδρομο, που περιλαμβάνει:
- Περίμετρο μέσης 94/80 cm για Ευρωπαίους άντρες/γυναίκες.
- Αρτηριακή πίεση 130/85 mmHg ή θεραπεία για υπέρταση.
- Γλυκόζη νηστείας 100 mg/dl ή αγωγή για ΣΔ2.
- Τριγλυκερίδια ορού >150 mg/dl.
- HDL χοληστερόλη <40/50 mg/dl για άνδρες/γυναίκες.
Πρόσφατα (2023), σε αναγνώριση της μεταβολικής δυσλειτουργίας, με τη συνεργασία τριών Ευρωπαϊκών Επιστημονικών Εταιρειών (European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD) και European Association for the Study of Obesity (EASO), η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (NAFLD) μετατράπηκε σε στεατωτική ηπατική νόσο που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (Metabolic dysfunction-associated Steatotic Liver Disease, MASLD) και η μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (NASH) άλλαξε σε στεατοηπατίτιδα που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (Metabolic dysfunction-associated steatohepatitis, MASH).
Τόσο η απλή στεάτωση (λιπώδης διήθηση χωρίς φλεγμονή), όσο και η στεατοηπατίτιδα, που ακολουθεί τη βαριά λιπώδη διήθηση, δεν έχουν συμπτώματα. Μετά από μακροχρόνια βλάβη με συννοσηρότητες, εγκαθίστανται ίνωση και κίρρωση με επιπλοκές (ρήξη της αντιρρόπησης). Συχνά, αναλόγως της σοβαρότητας της ίνωσης, προηγείται εμφάνιση ηπατοκυτταρικού καρκίνου (ΗΚΚ). Κίρρωση και ΗΚΚ αποτελούν αυξανόμενα αίτια μεταμόσχευσης ήπατος. Ωστόσο, τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου ασθενών με στεάτωση.
Ο περιορισμός των θερμίδων, η παρέμβαση στον τρόπο ζωής και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα, με απώλεια βάρους 10%, μπορεί να οδηγήσει σε υποχώρηση της στεάτωσης έως το 97% των ασθενών, ακόμα και αν ο ασθενής παραμένει παχύσαρκος. Συνιστάται σταδιακή απώλεια βάρους (έως 1 κιλό/εβδομάδα) μέσω υποθερμιδικής δίαιτας (με έλλειμμα 500 έως 1.000 kcal) και σωματικής δραστηριότητας. Η απώλεια βάρους μπορεί να οδηγήσει σε βελτιώσεις στην αρτηριακή πίεση και στα γλυκαιμικά και λιπιδαιμικά προφίλ και μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου.
Δεν υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία, όμως είναι χρήσιμες οι θεραπείες κατά του διαβήτη και κατά της παχυσαρκίας, όπως η pioglitazone, οι glucagon-like peptide-1 receptor agonists (GLP-1 RA) και οι sodium-glucose co-transporter-2 (SGLT2) inhibitors.